Category Archives: เหตุผล

การให้เหตุผลเชิงอันตวิทยา

… จะเห็นได้ว่าสิ่งที่ไม่มีสติปัญญาต่างๆ เช่นสรีระร่างกาย ล้วนดำเนินไปอย่างมีเป้าหมาย และในทำนองเดียวกันก็ปรากฏชัดว่าการดำเนินไปเหล่านั้นได้รับผลลัพธ์ที่ดีที่สุดทุกครั้งหรือเกือบทุกครั้ง จึงเป็นธรรมดาที่การบรรลุเป้าหมายของสิ่งเหล่านั้นไม่ได้เกิดมาจากเหตุบังเอิญ หากแต่ได้รับการออกแบบมาอย่างดี เนื่องจากอะไรก็ตามที่ไม่ได้มีสติปัญญาไม่สามารถบรรลุวัตถุประสงค์เองได้ ยกเว้นแต่มีตัวตนบางอย่างกำกับอยู่ด้วยความรู้และสติปัญญา เฉกเช่นเดียวกับลูกธนูที่ถูกยิงด้วยเป้าหมายด้วยผู้ยิงธนู ด้วยเหตุดังกล่าวจึงมีตัวตนบางอย่างที่กำกับทุกสิ่งในธรรมชาติให้ไปสู่เป้าหมายของมัน และตัวตนดังกล่าวนั้นเราเรียกว่าพระเจ้า … —Thomas Aquinas, Quinque viae ความเชื่อที่ว่าสิ่งต่างๆ บนโลกใบนี้มีวัตถุประสงค์ในการเกิดขึ้นมาทั้งสิ้นเป็นความเชื่อที่ปรากฏทั่วโลกมาตั้งแต่สมัยโบราณแล้ว ข้อความขั้นต้นเป็นตัวอย่างของความเชื่อแบบนี้ได้เป็นอย่างดี และใช้เป็นข้ออ้างในการอ้างเหตุผลยืนยันการมีอยู่ของพระเจ้า การอ้างเหตุผลในรูปแบบนี้มีชื่อเฉพาะว่าการอ้างเหตุผลเชิงอันตวิทยา (Teleological Argument)

Posted in เหตุผล | Tagged | Leave a comment

0.999… เท่ากับ 1 (หรือเปล่า?)

ไม่น่าเชื่อว่าอยู่ดีๆ คำถามข้อเล็กๆ ก็ถูกถกขึ้นมาอย่างกว้างขวางในห้องหว้ากอ คำถามนั้นคือ 0.999… เท่ากับ 1 จริงหรือ?

Posted in เหตุผล | Tagged , , | 4 Comments

ข้อจำกัดของเหตุผล

การอ้างเหตุผลไม่ได้มีประโยชน์กับทุกข้อความเสมอไป เพราะหลายข้อความนั้นไม่สามารถบอกได้แม้่ว่าเป็นจริงหรือเท็จอันใดอันหนึ่งเสียด้วยซ้ำ Continue reading

Posted in เหตุผล | Tagged , , , , | 4 Comments

เหตุผลวิบัติกับข้อจำกัดทางความคิด

ในบล็อกที่แล้วผมพูดถึงเรื่องอิทธิพลของภาษาต่อการให้เหตุผลที่บกพร่อง แต่นอกเหนือจากภาษาแล้ว ยังมีสิ่งอื่นที่ทำให้การให้เหตุผลบกพร่องหรือที่เรียกว่าเหตุผลวิบัติได้ สิ่งนั้นคือความคิด! การให้เหตุผลที่บกพร่องเนื่องจากภาษานั้น ถึงแม้ว่าจะนำสถานการณ์ที่กำกวมมาอ้างเหตุผล แต่ก็ยังอ้างเหตุผลได้อย่างสมเหตุสมผลตามหลักตรรกศาสตร์ แต่ทว่าการอ้างเหตุผลที่บกพร่องในเชิงความคิดนั้น แค่พิจารณาตามหลักตรรกศาสตร์ก็ไม่สมเหตุสมผลเสียแล้ว! แต่ทว่าการอ้างแบบนี้กับแนบเนียนกว่าการอ้างที่บกพร่องเนื่องจากภาษามาก สาเหตุของความแนบเนียนนี้อาจเป็นเพราะว่า เราใส่ความคิดเราลงไปในการอ้างเหตุผลด้วย ทำให้การอ้างเหตุผลนั้นดูสมเหตุสมผลขึ้นมาเอง ตรรกศาสตร์จึงมีบทบาทสำคัญในการวิเคราะห์ว่า ความคิดอะไรที่เราใส่ลงไปในการอ้างเหตุผลครั้งนั้นๆ เหตุผลวิบัติเนื่องจากข้อจำกัดทางความคิดมีหลายแบบ เรียงตามการอ้างที่ใกล้เคียงกับหลักตรรกศาสตร์จนไปถึงไม่ใกล้เคียงเลยได้ดังนี้ 1. การอ้างเปรียบเทียบ คือการอ้างที่เปรียบเทียบกับกรณีที่เคยเจอมาก่อน ประมาณว่า คนน่ารัก(ที่เคยเจอมา)มักใจร้าย เธอเป็นคนน่ารัก เธอเป็นคนใจร้าย (ตีความตามหลักตรรกศาสตร์ได้เป็น ∃x[p(x)->q(x)]   p(A): q(A) ซึ่งไม่สมเหตุสมผล [invalid] ) สาเหตุ เพราะในชีวิตจริงเราไม่มีหลักฐานยืนยันว่า ทุกๆ เราจึงตีความว่าถ้าเราเจอส่วนใหญ่เป็นเช่นไร เราก็จะถือว่าทั้งหมดน่าจะเป็นเ่ช่นนั้น ทั้งที่กรณีนั้นอาจไม่เป็นจริงก็ได้ เช่นกรณีนี้คนน่ารักมักใจร้าย ยกเว้นคุณ … Continue reading

Posted in เหตุผล | Tagged , , | 1 Comment

เหตุผลวิบัติกับข้อจำกัดทางภาษา

แม้ว่ามนุษย์จะใช้เหตุผลในการคิด แต่มนุษย์ต้องใช้ภาษาในการถ่ายทอด ภาษา มนุษย์นั้นเป็นสิ่งอัศจรรย์ เพราะสามารถถ่ายทอดความคิดได้ทุกสถานการณ์โดยใช้คำเพียงจำนวนจำกัดเท่านั้น เมื่อใช้คำจำนวนจำกัดเพื่ออธิบายสถานการณ์ไม่จำกัด สิ่งที่หลีกเลี่ยงไม่ได้เลยคือมีบางคำหรือบางประโยคจะต้องมีมากกว่าหนึ่ง ความหมาย การเข้าใจความหมายของคำหรือประโยคนั้นจะต้องใช้สภาพแวดล้อมหรือเนื้อหาเข้าช่วย ภาวะที่คำหรือบางประโยคจะต้องมีมากกว่าหนึ่งความหมายว่า ความ กำกวม (Ambiguous) เมื่อนำประโยคมาใช้ลอยๆ และนำความหมายในรูปแบบที่ผิดมาใช้ในการอ้างเหตุผล การอ้างเหตุผลนั้นจึงผิดไปด้วย ภาวะการอ้างเหตุผลผิดนี้เองที่เราเรียกว่าเหตุผลวิบัติ (Fallacy) การศึกษาปัจจัยที่ทำให้เกิดเหตุผลวิบัตินั้นเป็นสิ่งที่มีประโยชน์ เพราะอย่างน้อยก็ทำให้เรารู้เท่าทันการให้เหตุผลที่ไม่ถูกต้อง นอกจากนี้แล้วเหตุผลวิบัติหลายๆ รูปแบบยังทำให้เกิดความคิดสร้างสรรค์ เพราะการใช้เหตุผลที่ไม่ถูกต้องเป็นการก้าวทะลุผ่าน (breakthrough) กรอบแห่งเหตุผลเดิมๆ แนวคิดการเขียนแก็กตลกหลายแนวก็เกิดมาจากการใช้เหตุผลวิบัตินี้เอง เหตุผลวิบัติอันเนื่องจากมาจากข้อจำกัดทางภาษานั้นแบ่งได้เป็นสองกรณีใหญ่ๆ ได้แก่ 1. การลืมข้อยกเว้น (Fallacy of Accident) เกิดจากการละคำในประโยค ส่วนมากมักจะเป็นคำบ่งชี้ปริมาณ (ทุกๆ หรือ บาง) ทำให้นึกไปว่าจริงทุกกรณี ทั้งมีบางกรณีที่ไม่จริงเสมอไป … Continue reading

Posted in ภาษาและวัฒนธรรม, เหตุผล | Tagged , , , | 1 Comment

ชอบธรรมหรือชอบทำ

สำหรับผู้ที่รู้จักการให้เหตุผลดีแล้ว จะรู้ดีว่าเหตุผลนั้นเป็นสิ่งที่ “ไม่มีเหตุผล” ผมขออธิบายด้วยตัวอย่างที่มีชื่อเสียงตัวอย่างหนึ่ง “ทำไมนักวิทยาศาสตร์ต้องตายด้วย?” “เพราะนักวิทยาศาสตร์เป็นคน และคนทุกคนต้องตาย” ปัญหาคือคุณรู้ได้อย่างไรว่า “นักวิทยาศาสตร์เป็นคน” และ “คนทุกคนต้องตาย”? วิธีการหนึ่งก็คือการให้เหตุผลกับมันอีกรอบนั่นเอง “ทุกสิ่งมีชีวิตต้องตาย คนเป็นสิ่งมีชีวิต ดังนั้นคนทุกคนต้องตาย” ปัญหาคือว่าแล้วถ้าอ้างอย่างนี้ไปเรื่อยๆ จะมีที่สิ้นสุดในการอ้างหรือไม่? เรื่องนี้ทำให้นึกถึงการเปิดพจนานุกรม ถ้าเราเปิด “บิดา” แปลว่า “พ่อ” “พ่อ” แปลว่า “ผู้ชายที่ให้กำเนิดบุตร” “ผู้ชาย” แปลว่า บราๆๆๆ ถ้าคำแปลทุกคำเป็นคำที่อยู่ในพจนานุกรม แต่พจานุกรมมีคำอยู่จำนวนจำกัด มันก็เหมือนการเล่นไล่จับ ถ้าเรากับเพื่อนมีอยู่สิบคน แต่ละคนจะต้องไปแตะหลังของคนอื่น สิ่งที่เลี่ยงไม่ได้เลยคือจะต้องเกิดวงวน อาจเป็นวงใหญ่ที่ 11 คน หรือวงเล็กๆ หลายวงก็ได้ (ใครที่เคยเล่น … Continue reading

Posted in เหตุผล | Tagged , , , , | 2 Comments